17.11.2019

Wcześniaki rodzą się wcześniej, bo mają więcej do zaoferowania światu

Wcześniak to dziecko urodzone między 22. a 37. tygodniem ciąży. Grupa dzieci urodzonych przedwcześnie jest zatem bardzo zróżnicowana w kontekście rozwoju i opieki, jakiej wymaga, problemów zdrowotnych i pielęgnacyjnych, ryzyka powikłań oraz rokowań na przyszłość. W większości przypadków porodowi przedwczesnemu nie można zapobiec ani się do niego przygotować. Dlatego warto skupić uwagę na działaniach, które mogą pomóc przedwcześnie urodzonemu noworodkowi przystosować się do samodzielnego życia.

Archiwum prywatne

Medycyna nadal nie oferuje skutecznych metod zapobiegania, rozpoznawania i leczenia porodu przedwczesnego. Przebiega on zazwyczaj bardzo szybko, a kontakt mamy z dzieckiem jest zaraz po nim ograniczony i bardzo krótki, ponieważ leczenie podejmowane jest natychmiast. Nie ma możliwości kontaktu skóra do skóry, jak ma to miejsce w przypadku porodu fizjologicznego. Noworodek przenoszony jest z bloku porodowego na Oddział Intensywnej Terapii lub Patologii Noworodka, a najważniejszym celem jest ustabilizowanie jego stanu.

Pierwsze dni po przyjściu na świat wcześniaka są zazwyczaj dla jego rodziców wypełnione lękiem, stresem, a często także poczuciem winy. Położna na Pododdziale Wcześniaków i Intensywnej Terapii Noworodka, mgr Anna Krauze, opowiedziała nam, na co należy się przygotować, kiedy zostaje się mamą przedwcześnie urodzonego maluszka.

  1. Nie należy szukać winy w sobie. Matki wcześniaków myślą często, że to one przyczyniły się do tego, że poród odbył się przedwcześnie, że zawiodły, że coś z nimi jest nie tak. A często przyczyny takiego porodu są nieznane i one nie mają na to wpływu. Pomocą może być kontakt z psychologiem, z którym mogą przepracować swoje poczucie winy oraz naturalny lęk o dziecko.
  2. Warto nastawić się na to, że noworodek nie będzie wyglądał jak bobas z reklamy. W zależności od przedwczesnego terminu, w którym się urodził, może być bardzo malutki i chudziutki, a jego widok po raz pierwszy może być szokujący. Tata dziecka może zostać poproszony o zrobienie zdjęcia maluszka i pokazanie go mamie, zanim ona zobaczy go na żywo. Trzeba liczyć się z tym, że noworodek będzie leżał w inkubatorze, w samej pieluszce i ewentualnie czapeczce, z licznymi kabelkami i czujnikami od aparatury wokół. Należy tłumaczyć sobie, że jest pod opieką i to wszystko jest mu potrzebne. I będzie jeszcze wyglądał jak bobas z reklamy, tylko trzeba dać mu na to czas. Póki to jednak nastąpi, o przedwcześnie urodzonego malucha zatroszczy się personel medyczny w kwestii opieki zdrowotnej i w wielu szpitalach także firma Pampers, która dba o dostarczenie odpowiednich pieluszek. Eksperci Pampers wraz z pielęgniarkami z Oddziału Intensywnej Terapii Noworodka (OITN) zaprojektowali specjalne, jedwabiście miękkie pieluszki odpowiadające na wyjątkowe potrzeby wcześniaków – Pampers Preemie Protection. Ich zaletą jest idealne dopasowanie, nawet pomiędzy przewodami i sondami medycznymi, a ich zapinanie jest ledwo słyszalne, dzięki czemu nie zakłóca tak bardzo potrzebnego snu maluszka. Najmniejsza pieluszka Pampers Preemie Protection w rozmiarze P3 przeznaczona jest dla noworodków o masie ciała poniżej 800 g. Pieluszki dostępne są także w rozmiarach – P2 dla dzieci o masie ciała poniżej 1800 g oraz P1 dla dzieci o masie ciała mniejszej niż 2300 g. Od dwóch lat Pampers Preemie Protection przekazywane są bezpłatnie przez firmę Pampers na oddziały neonatologiczne o trzecim stopniu referencyjności na terenie całej Polski. Dotychczas do szpitali trafiło łącznie milion pieluszek Pampers Preemie Protection.
  3. Zanim maluch przejdzie do łóżeczka, musi minąć trochę czasu w zależności od tego, ile waży i czy potrafi samodzielnie oddychać. Możliwe jest więc, że mama nie będzie mogła wziąć go w pierwszych dniach na ręce, karmić piersią, tulić czy ubierać. Ale wskazane jest, aby rodzice dotykali maluszka delikatnie całą dłonią – nie głaskali, tylko dotykali – i aby do niego mówili. Warto też włożyć pieluszkę, którą mama trzymała wcześniej pod swoją koszulą, żeby noworodek czuł jej zapach. Kiedy tylko stan dziecka będzie stabilny, możliwe będzie kangurowanie, czyli przytulanie noworodka przez rodziców.
  4. Karmienie piersią rozpoczyna się od etapu ściągania pokarmu, ale kiedy tylko maluch będzie na to gotowy, będzie przystawiany do piersi. Warto uzbroić się tu w cierpliwość i wytrwałość. U świeżo upieczonej mamy wcześniaka rodzi się poczucie zadaniowości, ale również świadomość, że tylko ona może dać swojemu dziecku to, co jest mu niezbędne do prawidłowego rozwoju. Bo to właśnie pokarm matki jest prawdziwym lekarstwem, które może dostać wcześniak.
  5. Czasami jednak z różnych przyczyn karmienie piersią się nie udaje – może nie pozwolić na to kondycja matki, stan noworodka czy chociażby stres spowodowany przedwczesnym porodem. Również w tym przypadku świeżo upieczona mama nie powinna przypisywać winy sobie, bo pozostaje bez wpływu na tę sytuację. „Nieważne jak karmisz, ważne jak kochasz” – cytując położną, mgr Joannę Mróz.
  6. Mama wcześniaka może być angażowana w opiekę nad dzieckiem w szpitalu, jeśli pozwala na to jego stan. W ten sposób budowane jest poczucie kompetencji. Rozmowy, dotyk, karmienie, przewijanie, kangurowanie są także po to, aby oswajać mamę z maluszkiem i jego wyglądem, aby nie bała się, że zrobi mu krzywdę i aby nauczyła się opieki nad nim pod okiem personelu.
  7. Im mniejsze dziecko, tym więcej wizyt u specjalistów i więcej czasu, którego maluch będzie potrzebował na nadrobienie rozwoju. Nie należy oczekiwać konkretnych efektów z kalendarzem w ręku, lecz pozwolić dziecku na własne tempo i przystosowanie się do życia w nowym świecie.
  8. Termin wyjścia wcześniaka ze szpitala do domu jest niewiadomą. Warto mieć świadomość, że nie minął jeszcze termin porodu, więc tak naprawdę dziecko powinno przebywać w brzuchu mamy. Co prawda maluszki wychodzą często ze szpitala wcześniej, przed tym terminem, ale świadomość tego pomaga uzbroić się w cierpliwość.
Archiwum prywatne
Archiwum prywatne

A kiedy przedwcześnie urodzony maluch może wreszcie opuścić szpital, pojawia się nieopisana radość, choć naturalny jest również strach rodziców o to, czy podołają samodzielnej opiece nad dzieckiem. To ważny dla nich moment, bo stają się za nie w pełni odpowiedzialni – za jego karmienie, pielęgnację, podawanie ewentualnych leków oraz organizowanie wizyt u wyznaczonych specjalistów. Stres będzie mniejszy, jeśli nowe domowe otoczenie malucha będzie odpowiednio wcześniej przygotowane. Do podstawowych warunków należy wyeliminowanie nieprzyjemnych bodźców, takich jak hałas, tłok, pośpiech, spaliny, dym tytoniowy, intensywne zapachy oraz dbanie o utrzymanie właściwej temperatury i wilgotności w domu. Sprzątanie, wietrzenie, a przede wszystkim nieprzegrzewanie pomieszczenia, w którym przebywa dziecko to podstawy stworzenia mu warunków do prawidłowego rozwoju.

Wcześniaki mają problem z utrzymaniem ciepła i należy pamiętać o tym także podczas kąpieli, zwracając uwagę na to, aby dziecko się nie wychłodziło. Pomieszczenie, w którym stoi wanienka powinno być dodatkowo ogrzane, a po kąpieli niemowlę trzeba sprawnie osuszyć, unikając gwałtownego pocierania jego wrażliwej skóry. Z tego samego powodu – utrzymania prawidłowej temperatury ciała wcześniaka – przed pierwszymi spacerami zaleca się „werandowanie” dziecka (zwłaszcza zimą), czyli umieszczenie go w odpowiednim ubraniu w wózku przy otwartym oknie. W ten sposób będzie miało szansę przyzwyczaić się zarówno do wózka, jak i do niższej temperatury.

Archiwum prywatne

Skóra wcześniaka jest jeszcze bardziej delikatna niż skóra dziecka urodzonego w terminie, dlatego do codziennej pielęgnacji wcześniaka zalecane są wyłącznie kosmetyki przeznaczone dla noworodków, a im mniej zawierają one składników, tym lepiej. Doskonale sprawdzą się pieluszki Pampers Premium Care w rozmiarze S0, łagodne dla ich delikatnej skóry i chroniące ją przed podrażnieniami.

Wizyty rodziny i przyjaciół warto zaplanować dopiero wtedy, gdy rodzice będą mieli pewność, że ich maluch już na dobre się zadomowił. Zwykle potrzebnych jest na to kilka tygodni. Odwiedziny powinny odbywać się w miarę możliwości pojedynczo lub w małych grupach, żeby nie tworzyć atmosfery tłumu i hałasu, a stan zdrowia odwiedzających nie powinien budzić żadnych wątpliwości, bo nawet najmniejsza infekcja jest dla wcześniaka bardzo niebezpieczna. Mycie rąk i ewentualne przebranie się, jeśli ubrania gości pachną mocnymi perfumami lub dymem tytoniowym są koniecznością. W pierwszych tygodniach zaleca się również unikanie kontaktu wcześniaka z innymi dziećmi ze względu na ryzyko różnych chorób.

Archiwum prywatne

Mimo pewnych ograniczeń warto pamiętać, że oprócz ochrony i nadzorowania rozwoju dziecka ważne jest stworzenie mu atmosfery beztroski, zachęty i dowartościowania niezależnie od tempa, w jakim się rozwija. Maluch potrzebuje pewnych stałych punktów odniesienia, ram życia domowego, dzięki którym czuje się bezpieczny. To ważny czas na wzajemne poznawanie i uczenie się, który w pełni wykorzystany, bez zbędnego zamartwiania się, daje dziecku i jego najbliższym poczucie komfortu, radości i bliskości.

„Wcześniaki rodzą się wcześniej, bo mają więcej do zaoferowania światu.”

Prof. dr hab. n. med. Ryszard Lauterbach, pediatra, neonatolog

Konsultacja merytoryczna: mgr Anna Krauze, położna, Pododdział Wcześniaków i Intensywnej Terapii Noworodka w Szpitalu Specjalistycznym im. Św. Rodziny w Warszawie

Publikacja powstała przy współpracy z marką Pampers.

Zdjęcia: archiwum prywatne oraz Zuza Krajewska dla marki Pampers.